Mag je als AI bedrijf tweedehands boeken opkopen, ze vervolgens scannen om ze te gebruiken als trainingsdata? Die vraag beantwoorden we in Nederland anders dan in de Verenigde Staten. In de VS is er een rechter geweest in de zaak Bartz \u2013 Anthropic die heeft geoordeeld dat deze vorm van kopi\u00ebren \u201cfair use\u201d zou zijn. Anthropic is het bedrijf achter Claude overigens. Hier is een korte uitleg op zijn plaats. Het auteursrecht is het recht van een schrijver op zijn of haar werk. Op dat auteursrecht bestaan beperkingen, zo mag je bijvoorbeeld citeren en er zijn wel meer van dit soort uitzonderingen, allemaal expliciet benoemd in onze Auteurswet. Er bestaat geen uitzondering in deze wet waarmee je tweedehands boeken in kunt scannen, dus in Nederland mag het in principe niet. Maar dat is andere koek in de VS. Daar bestaat in het auteursrecht de zogenaamde \u201cfair use\u201d uitzondering. Een rechter kijkt of het redelijk is dat er op deze manier gebruik gemaakt wordt van Auteursrechten. En in deze zaak vond de rechter dat dus ook redelijk.<\/p>\n\n\n\n
De rechter in de VS kan trouwens niet zo maar beslissen of iets \u201cfair use\u201d is, maar dient daarvoor een aantal criteria af te wandelen. Het eerste is het karakter van het gebruik, dat werd transformatief geacht te zijn, dus niet \u00e9\u00e9n op \u00e9\u00e9n een inbreuk. En dus toegestaan. Het tweede criterium is of het om werken gaat die bedoeld zijn om beschermd te worden (zeg maar dat een tabel op zich een werk kan zijn, maar literair werk juist bedoeld is om beschermd te worden). Hier oordeelt de rechter dat dit tegen het argument van fair use pleit. Stand 1-1 dus. Maar dan wordt het echt complex. Hou in gedachten dat geen zin uit de gekopieerde werken letterlijk is terug te vinden bij Claude. Maar dan redeneert de rechter, het doel van een LLM (taalmodel) is het produceren van een taal. Daarvoor heb je voorbeelden nodig van menselijke expressie, dus is het logisch om hele boeken te gebruiken. En dus is het redelijk om de boeken voor dit doel te kopi\u00ebren. 2-1 voor Anthropic. Dan hangt het dus op de vierde factor. Daarvoor moet de vraag beantwoord worden of het kopi\u00ebren bij Claude afbreuk doet aan de waarde van de werken die zijn gekopieerd. En dan letterlijk, worden er dan boeken minder verkocht? Nee zegt de rechter, daarvan is niet gebleken. En dus is het 3-1 voor Anthropic en oordeelt de rechter dat het hier om fair use gaat.<\/p>\n\n\n\n
Ondertussen gaat de strijd voort. Bijvoorbeeld doordat uitgevers (Hachette tegen Google bijvoorbeeld) nu aan rechters gaan voorleggen of het doel waarvoor wordt gekopieerd wel in verhouding staat met het kopi\u00ebren zelf. Die strijd is dus nog lang niet beslist.<\/p>\n\n\n\n
Ondertussen is het wel goed nieuws voor de verkopers van tweedehandsboeken. De Wall Street Journal meldde al dat dit soort verkopers soms bulkorders krijgen van partijen als Red Sparrow Project en Blue Finch Project. Het vermoeden is dat hier de AI-bedrijven achter zitten. En zo worden tweedehands boeken opeens een nieuwe grondstof.<\/p>\n\n\n\n
Hans Bousie<\/p>\n\n\n\n
Boekblad 24 augustus 2026<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mag je als AI bedrijf tweedehands boeken opkopen, ze vervolgens scannen om ze te gebruiken als trainingsdata? Die vraag beantwoorden we in Nederland anders dan in de Verenigde Staten. In de VS is er een rechter geweest in de zaak Bartz \u2013 Anthropic die heeft geoordeeld dat deze vorm van kopi\u00ebren \u201cfair use\u201d zou zijn. […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":226,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[16],"class_list":["post-1183","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-columns","tag-boekblad"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1183","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1183"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1183\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1185,"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1183\/revisions\/1185"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/226"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/andbousie.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}