De Auteursbond luidt de noodklok over de teruglopende inkomsten van vertalers. Op haar website staat een stuk waarin hierover wordt geklaagd. Ik lees dat vooral AI en vertaalsoftware schuldig zouden zijn. Afsluitend wordt er opgeroepen vertaalopleidingen te steunen en te zorgen dat het financieel aantrekkelijk blijft (of wordt) om vertaler te zijn. Onderliggende zorg is dat “het vertalen van boeken, of dat nu literatuur is of anderszins, enorm bijdraagt aan het culturele kapitaal van een open cultuur als de Nederlandse”.
Onder de oppervlakte en soms zelfs aan de oppervlakte ligt de premisse dat AI en vertaalsoftware slecht zou zijn, er wordt gesproken over AI-slop. Ik heb dat eens even opgezocht en dat zou betekenen: massaal geproduceerde, laagwaardige content die snel is gemaakt met generatieve kunstmatige intelligentie zonder enige menselijke controle, diepgang of creatieve ambitie. Overigens kwam deze definitie tot mij via AI.
Laat ik beginnen met te laten merken dat ik geen cultuurbarbaar ben. Ook ik ben er van doordrongen dat goede vertalingen, met name waar het gaat om literaire vertalingen, goud waard zijn. En dat slechte vertalingen bijzonder storend zijn voor mij als lezer.
Maar laat ik dan meteen aanhaken met een voorbeeld uit andere hoek. Ik ben regelmatig betrokken bij grote procedures waarbij omvangrijke processtukken worden gewisseld. Soms wel 600 pagina’s groot. Die stukken moeten worden gedeeld met Amerikaanse of in ieder geval Engelstalige opdrachtgevers. Voorheen werden die stukken dan toegezonden aan een vertaler die er weken voor nodig had, tegen aanzienlijke kosten, om de vertalingen op te leveren. En geloof me, het resultaat is soms goed en soms slecht en vaak redelijk. Tegenwoordig worden die stukken met behulp van Deepl vertaald. En het resultaat is meestal redelijk, soms goed, maar nooit slecht.
Een van de enorme voordelen is dat het bijzonder veel tijd scheelt en dus geld om dit via Deepl te doen. Wat er nu in de praktijk gebeurt is dat een Deepl vertaling door ons zelf of door een vertaler wordt nagelopen en zoals de Auteursbond dat noemt “opgeleukt”. Er zijn vele soorten werken, met even zovele vertalingen. En ik kan me zo maar voorstellen dat uitgevers uit het oogpunt van efficiëntie, snelheid en kostenbeheersing besluiten gebruik te maken van kunstmatige intelligentie.
Kan mij het lot van de vertalers dan niet schelen? Zeker wel! Ik ben er van overtuigd dat een goede vertaler inderdaad een bijdrage kan leveren aan de Nederlandse cultuur. Maar dan heb ik het wel over literaire vertalers en niet over vertalers van kookboeken of juridische documentatie, om maar eens een paar voorbeelden te noemen.
Voor sommige toepassingen is kunstmatige intelligentie nu eenmaal veel efficiënter. Ik geef u nog een overweging mee. Ik zou mijzelf enorm druk kunnen maken over mijn klanten die met behulp van ChatGPT zelf contracten in elkaar draaien, het resultaat is niet altijd heel goed. Maar ik snap ze wel. Als je kunt kiezen tussen mij een contract te laten maken voor drieduizend euro en daar dan een week op moeten wachten en een AI-contract dat more or less gratis is en doorgaans heel behoorlijk van kwaliteit, wie kun je dan wat kwalijk nemen? Ik lever mijn toegevoegde waarde nu met mijn ervaring.
Ik zou als ik vertaler was van content die efficiënter vertaald kan worden met AI bedenken of ik niet iets anders moet gaan doen. En als ik beginnend jurist was zou ik me datzelfde afvragen.
Je kunt niet piepen dat je niet meer krijgt hoe het vroeger was, dat gaat soms zo. Je kunt je beter concentreren op bedenken hoe je in deze tijd nog wel toegevoegde waarde kunt leveren.
Hans Bousie
Boekblad, 26 oktober 2026