Thuis zeggen wij altijd Joeptjoep, omdat mijn jongste zoon YouTube zo noemde toen hij klein was. Joeptjoep of YouTube zoals de lezer het kent gaat de markt van luisterboeken betreden, aldus de Wall Street Journal 14 oktober jongstleden, het gaat hard.
Al langer is duidelijk dat als je naar de totale boekenmarkt kijkt belangrijke groei te verwachten is van luisterboeken. E-books lijken te stagneren, de verkoop van fysieke boeken loopt licht terug, maar in luisterboeken zit groei en dat hebben de grote tech-ondernemingen nu ook door, vandaar de aangekondigde entree van YouTube.
Wat we daar van moeten vinden probeer ik de illustreren aan de hand van een voordehand liggend voorbeeld. De muziekmarkt. Toen YouTube in 2005 de muziekmarkt betrad werden op heel grote schaal muziekvideo’s, concertopnames en filmpjes met bestaande muziek geupload. Dat werd eerst oorlog met de rechthebbenden natuurlijk, immers toestemming was doorgaans niet geregeld.
Toen kwamen de collectieve rechtenorganisaties, zoals BUMAStemra in actie die op grote schaal overeenkomsten met YouTube begonnen te sluiten, dat was in 2009. YouTube kreeg 7om bij het Nederlandse voorbeeld te blijven met één overeenkomst toegang tot een groot repertoire; Buma/Stemra incasseerde en verdeelde de vergoeding onder componisten, tekstschrijvers en muziekuitgevers. Maar daarmee was de zaak nog niet rond. Er moest ook worden onderhandeld met labels en dat was een heidens karwei.
Een soortgelijke aanpak verwacht ik voor het boekenvak. En daar komt wellicht het nieuwe initiatief Bookpact.ai in beeld. Maar het is maar zeer de vraag of we er daarmee zijn, zij bieden immers alleen plaats aan uitgevers. En partijen als Lira, Pictoright, Stichting PRO en Stichtingen Reprorecht en Leenrecht vertegenwoordigden rechthebbenden rechtstreeks. En hier komt de Auteursbond in beeld. Het ligt voor de hand dat de Auteursbond en Bookpact.ai met elkaar in conclaaf gaan om te zien hoe met een gezamenlijke aanpak YouTube tegemoet kan worden getreden. Een alomvattende overeenkomst zou zeer de voorkeur hebben. Immers zonder onderhandelingsmacht ben je kansloos tegenover partijen als Google (de moeder van YouTube). Maar er moet ook sprake zijn van een compleet en betrouwbaar rechtenregister en tot slot van technische herkenning, rapportage en controle van gebruik.
Maar zelfs dan ben je er in mijn ogen nog niet. Stel je maar voor dat Nederland dat met YouTube gaat uitonderhandelen en België en Slovenië om maar eens twee dwarsstraten te noemen ook; dat wordt natuurlijk vragen om moeilijkheden. Het kan in mijn ogen niet anders of dit moet op Europees niveau gaan gebeuren. En daar moet niet eindeloos veel tijd overheen gaan, want dan heeft de tijd je ingehaald. Het is zaak om zo snel mogelijk met de relevante partijen om de tafel te gaan zitten, een task-force AI op te zetten en dan lijntjes te leggen met diverse soortgelijke organisaties in de rest van de Europese Unie. Werk aan de winkel.
Hans Bousie
Boekblad, 19 oktober 2026