Terwijl uitgeverijen alom de noodklok luiden over teruglopende verkopen, ontlezing en meer van dat soort ellende, dient zich alweer een nieuwe tsunami aan: AI. De klacht is bekend. Grote Amerikaanse technologieplatforms maken gratis gebruik van ons cultureel erfgoed en voeden daarmee hun taalmodellen — LLM’s, in jargon.

Die aanduiding “technologieplatforms” is overigens bedrieglijk. Bij de meeste van die bedrijven is er namelijk niemand die de telefoon opneemt. Ik daag u uit om eens te proberen te bellen met Google, Apple of Amazon. Onbereikbaar. En dat is niet per ongeluk.

Die grote platforms nemen ongevraagd content over en bouwen daar hun systemen mee. Dat voelt alsof je achterna wordt gezeten door een roedel wolven en, zodra je eindelijk een huis in kunt vluchten, het dak boven je hoofd instort.

Maar is het werkelijk alleen maar kommer en kwel?

Ik roep graag nog eens de redelijk recente geschiedenis van de muziekindustrie in herinnering, mijn favoriete stokpaardje. Napster werd destijds gezien als de bijl aan de wortel van alle inkomsten. Zieners voorspelden dat consumenten, eenmaal gewend aan gratis muziek, nooit meer zouden betalen. Inmiddels weten we dat dit niet is gebeurd. Sterker nog: consumenten geven gemiddeld meer aan muziek uit dan vroeger, via betaalde streamingabonnementen en torenhoge toegangsprijzen voor concerten en festivals.

Misschien moeten we AI in het boekenvak daarom niet alleen als vijand zien, maar ook als mogelijke vriend.

In Groot-Brittannië wordt inmiddels een initiatief om collectief te innen bij AI-platforms omarmd. Daardoor kunnen AI-aanbieders licenties nemen bij uitgeverijen om content en metadata te gebruiken. Opeens is een fondslijst niet alleen de basis voor een mogelijke bijdruk, maar ook een zelfstandig verdienmodel. Die data kunnen dienen als trainingsmateriaal en als bron voor gespecialiseerde AI-toepassingen.

Nog een les uit de muziekindustrie. De weerzin tegen digitaal was aanvankelijk zo groot dat muziekmaatschappijen massaal technieken invoerden waardoor cd’s niet meer te kopiëren waren. Het gevolg was een enorme toename van illegale kopieën, omdat consumenten simpelweg geen zin hadden in een product waarmee ze niet normaal konden doen wat ze gewend waren te doen. Het middel bleek erger dan de kwaal.

Nu dan AI. De inkomsten per datapunt zullen waarschijnlijk miniscuul zijn. Maar dat geldt ook voor streaming. Als er maar vaak genoeg wordt gestreamd, blijft er toch een aardige boterham over.

Zo kan het ook met AI gaan. Niet meer weg te denken uit onze biotoop, aanvankelijk bedreigend, vervolgens gereguleerd en uiteindelijk misschien zelfs goed voor een substantiële bijdrage aan de winst- en verliesrekening.

Hans Bousie